Yaşlanmanın kaçınılmaz bir süreç olduğu düşünülse de, bilim dünyası, 80 yaşında bile zihinsel keskinliğini koruyan bireylerin varlığını ortaya çıkardı. Bu özel bireyler “süper ager” olarak adlandırılıyor ve 50 yaşındaki birinin hafızasına sahip olabiliyorlar. Northwestern Üniversitesi’nin 25 yıllık araştırmalarının sonuçları, süper ager’ların beyin yapısının diğer yaşlı bireylerden farklı olduğunu gösteriyor.
Beyin Antrenörlüğü ve Üçüncü Yaş Koçluğu yapan Havva Can Göksu, süper ager’ların beyinlerinin yaşlılarına göre daha az küçüldüğünü, kalın korteks yapısına sahip olduklarını ve sinir hücreleri arasındaki bağlantıların daha güçlü olduğunu belirtiyor. İlginç bir şekilde, bu bireyler yaşıtlarına kıyasla en az iki kat daha fazla yeni nörona sahipler.
Bilim insanlarına göre, süper ager olmanın sırrı mucizevi genlerde değil, günlük alışkanlıklarda yatıyor. Bu bireylerin ortak davranışları arasında sürekli öğrenme arzusu, düzenli okuma ve yazma alışkanlıkları, güçlü sosyal ilişkiler ve fiziksel aktivite yer alıyor. Beyin, yeni bilgiler edinildiğinde ve çeşitli duyular aktif olarak kullanıldığında, daha önce kullanılmayan sinir yollarını devreye sokarak yeni bağlantılar oluşturuyor. Bu bağlantılar zamanla güçleniyor.
Fiziksel hareketin de beyin sağlığı üzerinde olumlu bir etkisi olduğu biliniyor. Kasların çalışması sırasında BDNF adı verilen bir protein salınır ve bu protein yeni nöronların oluşumunu destekler. Ayrıca “bilişsel rezerv” kavramı, yaşam boyu edinilen deneyimlerin ve zihinsel bağlantıların beyin üzerindeki dayanıklılık etkisini ifade eder. Ne kadar çok öğrenir ve zihinsel olarak aktif kalırsanız, beyniniz o kadar güçlü bir yedekleme sistemi geliştirir. Bu durum, yaşa bağlı değişimlerin etkisini geciktirir.
Yaşlanma süreci genellikle çöküş ve bozulma olarak algılansa da, bu süreç aslında zamanla gelen deneyim ve bilgeliği kucaklamak anlamına gelir. Bazı fiziksel değişimler kaçınılmaz olsa da, bu süreçteki etkiyi belirleyen en önemli faktör, bireyin yaşamı boyunca beynine nasıl davrandığıdır. Şans ya da genetik tek başına belirleyici olamaz; zihnin nasıl kullanıldığı esas olanıdır.
Süper ager üzerine yapılan araştırmalar, bu bireylerin olağanüstü genetik özelliklerden bağımsız olarak, günlük yaşamlarında sürekli zihinsel olarak aktif kaldıklarını, kendilerini zorladıklarını ve sosyal bağlantıları sürdürdüklerini ortaya koyuyor.
SÜPER AGER OLMAK İÇİN NE YAPMALISINIZ?
Zihninizi her gün zorlamak, süper ager olma yolunda atılacak en önemli adımdır. Yeni kelimeler öğrenmek, farklı yollar denemek veya kısa yazılar yazmak, beynin çeşitli bölgelerini harekete geçirir. Fiziksel aktivite de zihinsel egzersiz kadar önemlidir; kısa bir yürüyüş bile BDNF seviyesini artırarak beyin sağlığını destekler. Sosyal bağlantılar ise zihinsel canlılık için kritik önemdedir. Arkadaşlarınızla konuşmak ve sosyal etkileşimde bulunmak, zihinsel sağlığınızı güçlendirir. En önemlisi ise meraktır; çünkü merak, öğrenmenin ve adaptasyonun en güçlü motorlarından biridir.
